GCSE Combined Science, lise yıllarının en yoğun ama en öğretici derslerinden biri. Aynı anda biyoloji, kimya ve fiziği kapsıyor ve sizden sadece formülleri ezberlemenizi değil, bunları sorulara uygulamanızı bekliyor.
IB Diploma Programı’na geçmeyi planlıyorsanız, GCSE Combined Science sizin için sadece bir sınav değil, IB Core bileşenleri (Theory of Knowledge, Extended Essay, CAS) için erken alıştırma alanı. Özellikle disiplinlerarası düşünme, veri yorumlama, araştırma yapma ve uzun cevap yazma becerileri burada temelleniyor.
Bu yazının iki net hedefi var:
- GCSE Combined Science için etkili, bilim temelli tekrar stratejileri sunmak.
- Bu stratejileri kullanarak IB Core becerilerine, özellikle disiplinlerarası düşünme ve Extended Essay (EE) için sağlam bir zemin kurmak.
Erken yaşta araştırma alışkanlığı kazanmak, veriyle çalışmaya alışmak ve eleştirel düşünmeyi günlük rutininize katmak, IB yıllarında size ciddi bir rahatlık sağlar.
GCSE Combined Science yapısını anlamak: Neye hazırlandığını bilerek çalış
Photo by RF._.studio _
Planlı çalışmanın ilk adımı, sınavın ne istediğini tam olarak bilmek. GCSE Combined Science, hangi sınav kurulu olursa olsun üç ana alanı kapsar: biyoloji, kimya, fizik. 2025 formatında AQA, Edexcel ve OCR için yapı büyük ölçüde benzerdir.
Genel çerçeve şu şekildedir:
- Toplam 6 sınav kâğıdı
- 2 biyoloji
- 2 kimya
- 2 fizik
- Soru tipleri karışık gelir: çoktan seçmeli, kısa cevap, hesaplama, deney yorumu, uzun yanıt
- Foundation ve Higher olmak üzere iki seviye vardır, tüm kâğıtları aynı tier üzerinden alırsınız.
AQA için resmi yapı, AQA Combined Science specification sayfasında ayrıntılı şekilde verilir. Diğer kurullarda da mantık aynıdır, sadece süre ve puanlamada küçük farklar bulunur.
Bu noktada önemli olan, müfredatı baştan sona bir “duvar” gibi görmek yerine, bölümlere ayrılmış, yönetilebilir bir harita gibi görmenizdir. Hücreler, atom yapısı, enerji, kuvvetler, dalgalar, ekosistemler, reaksiyonlar gibi başlıkları tek tek takip etmek kaygıyı azaltır.
Zorunlu pratik deneyleri de bu haritanın parçası olarak düşünmek gerekir. Deneyler, sadece birkaç soru için değil, bilimsel düşünme biçiminiz için önemlidir. IB’de Extended Essay yazarken veya Internal Assessment hazırlarken deney tasarlama ve veri yorumlama beceriniz tam olarak bu temele dayanır.
Müfredatı parçalara bölmek: Biyoloji, kimya, fizik konularını haritalamak
Elinize sınav kurulunuzun resmi konu listesini alın. Ardından kendi “konu haritanızı” çıkarın. Basit ama işlevsel bir tablo bile işinizi çok kolaylaştırır.
Örneğin:
| Alan | Ana Üniteler |
|---|---|
| Biyoloji | Hücreler, solunum, sindirim, ekosistemler |
| Kimya | Atom yapısı, periyodik tablo, bağlar, reaksiyonlar |
| Fizik | Enerji, kuvvetler, hareket, dalgalar, elektrik |
Sonra her ünitenin alt başlıklarını küçük parçalara ayırın. Örneğin “enerji” başlığını, enerji türleri, enerji dönüşümü, verim, enerji hesaplamaları gibi noktalara bölmek gibi.
Basit bir ilerleme takip listesi oluşturabilirsiniz:
- Öğrendim
- Tekrar ettim
- Past paper sorusu çözdüm
- Zorlandığım noktaları not ettim
Bu yaklaşım, konuları zihninizde “yığılmış” değil, “organize” halde tutar. Aynı yöntem, IGCSE için de geçerlidir; daha sistemli bir yapı ile çalışmak isterseniz, IGCSE Hazırlık Kursları – İstanbul tarzı konu odaklı programları incelemek size iyi bir çerçeve fikri verebilir.
Soru tiplerini tanımak: Sadece bilgiyi değil, düşünme biçimini çalışmak
GCSE Combined Science, farklı soru türleri ile farklı bilişsel becerileri ölçer. Kabaca şöyle özetleyebiliriz:
- Çoktan seçmeli: Hızlı karar verme, temel kavramları net bilme
- Kısa cevap: Tanım yazma, veri okuma, basit açıklama
- Hesaplama soruları: Formül kullanma, birimleri doğru yazma, işlem adımlarını gösterme
- Deney yorumlama: Tablo ve grafik okuma, değişkenleri fark etme, hata kaynaklarını tanıma
- Uzatılmış yanıt (4–6 puanlık): Bilimsel akışla açıklama yapma, sebep-sonuç kurma, uygun teknik terim kullanma
Bu soru türleri sadece GCSE notunuzla ilgili değildir. Aynı zamanda IB Core’da:
- Theory of Knowledge sorularına bilimsel örneklerle yanıt vermenizi
- Extended Essay’de düzenli, kanıta dayalı paragraflar yazmanızı
sağlayan temel “düşünme kaslarınızı” geliştirir. Yani soru çözmek, eş zamanlı olarak IB’ye de antrenman yapmaktır.
Etkili GCSE Combined Science tekrar planı: Bilgiyi kalıcı kılan yöntemler
Araştırmalar, “sadece not okumak” yerine aktif çalışma yapan öğrencilerin bilgiyi çok daha uzun süre hatırladığını gösteriyor. Bu noktada özellikle dört yönteme odaklanmak yararlı olur:
- Aktif tekrar (active recall)
- Aralıklı tekrar (spaced repetition)
- Karışık egzersiz (interleaving)
- Geçmiş kâğıt çözümü
Bu yöntemler, bilimsel öğrenme literatüründe de sıkça önerilir.
Önemli nokta, pasif okumadan çıkıp, beyninizi zorlayan, “hatırlamaya mecbur eden” bir çalışma tarzına geçmektir.
Aktif tekrar ve aralıklı tekrar: Sadece okumak yerine kendini test et
Aktif tekrar, bilgiyi kitaba bakmadan geri çağırmaya çalışmaktır. Örneğin:
- Kitabı kapatıp, “mitokondrinin görevi nedir?” diye kendinize sorup cevap yazmak
- Boş bir sayfaya, fotosentez sürecini baştan sona şema olarak çizmek
- Her ünite için 10 soruluk mini testler hazırlayıp, haftada bir çözmek
Aralıklı tekrar ise aynı konuyu tek günde 3 saat çalışmak yerine, birkaç gün veya hafta boyunca kısa bloklarda tekrar etmektir. Örneğin:
- Pazartesi: Hücreler 20 dakika
- Perşembe: Hücreler 15 dakika tekrar + 10 dakika soru
- Bir sonraki hafta: Hücreler karışık testte 10 soru
Kullanabileceğiniz araçlar:
- Flash kartlar (kartın bir yüzü soru, diğer yüzü cevap)
- Kavram haritaları
- Kısa özet sayfaları ve kendinize sorduğunuz mini sorular
Bu süreçte hedef, sadece kelimeleri ezberlemek değil, kavramları anlamaktır. “Neden?” sorusunu sık sık kendinize sormanız, IB düzeyinde beklenen eleştirel düşünmeye de zemin hazırlar.
Geçmiş kâğıtlar ve sınav raporları: Sınav mantığını erken yaşta öğrenmek
Past papers, GCSE Combined Science için en güçlü tekrar araçlarından biridir. Birçok öğrenci son aylara bırakır, oysa sınav mantığını erken tanımak büyük avantaj sağlar.
İzleyebileceğiniz basit bir yol:
- İlk başta süre tutmadan, sadece soru tiplerini görmek için çözün.
- Sonra, gerçek sınav süresini ayarlayıp zaman baskısı alıştırması yapın.
- Ardından işaretleme şemasına göre kendi kâğıdınızı puanlayın.
Burada iki şeye özellikle dikkat edin:
- Komut kelimeler: “describe, explain, compare, evaluate” gibi kelimelerin ne talep ettiğini öğrenin. “Describe” sadece ne olduğunu anlatır, “explain” nedenini ister.
- Anahtar kelimeler: Mark scheme içinde tekrar eden kelimeleri yakalayın. Bunlar, IB düzeyinde bilimsel yazınızda da kullanmanız gereken terimlerdir.
Ekstra deneme ihtiyacınız olursa, 2025 Combined Science predicted papers gibi kaynaklar size gerçek sınava yakın ek pratik sağlayabilir.
Bu tür çalışmalar, uzun yanıt sorularında “paragraf kurma” kasınızı da güçlendirir. Aynı yapıyı, birkaç yıl sonra Extended Essay’de daha geniş ölçekte tekrar kullanacaksınız.
Pratikler ve deneyler: Bilimsel düşünmeyi günlük tekrarına katmak
Zorunlu pratikler, listede “ezberlenecek” deneyler değildir. Asıl işlevleri, bilimsel düşünme biçimini öğretmektir. Bu deneyler üzerinde çalışırken şu becerilere odaklanın:
- Açık bir hipotez kurmak
- Bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini ayırt etmek
- Verileri tabloya ve grafiğe aktarmak
- Hata kaynaklarını ve sınırlılıkları tanımlamak
Kendinize küçük “pratik özet kartları” hazırlayabilirsiniz. Her kartta:
- Deneyin amacı
- Kullanılan düzenek
- Temel bulgular
- Olası hata kaynakları
yer alabilir. Bu kartlar, IB Extended Essay veya fen Internal Assessment çalışmalarında deney tasarlarken çok işinize yarar. Bilimsel düşünme, küçük ama tekrar eden pratiklerle yerleşir.
GCSE Combined Science tekrarını IB Core becerilerine dönüştürmek
GCSE Combined Science’e çalışırken, sadece sınav için değil, aynı zamanda gelecekteki IB Core gereklilikleri için de “zihinsel rutinler” inşa edebilirsiniz. Bu rutinler arasında:
- Kavramlar arasında bağlantı arama
- Veri ve grafik yorumlama
- Güvenilir kaynak seçme
- Bilimsel argüman yazma
gibi alışkanlıklar bulunur.
IB Core bileşenlerini tanımak isterseniz, IB nedir ve Core bileşenleri nelerdir? gibi özet rehberler, TOK, EE ve CAS’in genel çerçevesini net şekilde anlatır.
Disiplinlerarası düşünme: Biyoloji, kimya ve fiziği birlikte okumayı öğrenmek
Disiplinlerarası düşünme, farklı derslerden kavramları tek bir problemde bir araya getirme becerisidir. Bunu şimdiden çalışabilirsiniz.
Örneğin:
- Fotosentez konusunu işlerken, ışık soğurulmasını ve enerji dönüşümünü fizik ile ilişkilendirin.
- Reaksiyon hızı konusunu, canlılardaki enzim aktiviteleri ile bağlantılı düşünün.
- Enerji verimliliği problemlerinde, hem fiziksel hesaplamayı hem de biyolojik sistemleri aklınızda tutun.
Tekrar yaparken kendinize şu soruyu sorun: “Bu konu hangi diğer bilim alanıyla ilişkili?” Bu basit soru, TOK tartışmalarında ve disiplinlerarası Extended Essay yazarken ihtiyaç duyacağınız bakış açısını doğal şekilde geliştirir.
İleride IB Diploma Programı’na geçmeyi planlıyorsanız, İstanbul’da IB Kursları – Uzman Öğretmenler gibi programlarda da bu tür bağlantı kurma egzersizlerinin merkeze alındığını göreceksiniz.
Bilimsel yazma ve açıklama becerileri: Kısa yanıtları uzun analizlere çevirmek
GCSE Combined Science’te 4–6 puanlık uzun cevap sorularında genelde şu yapı beklenir:
- Net bir iddia (cevabın ana fikri)
- Bilimsel gerekçe ve mekanizma açıklaması
- Uygun terim kullanımı
- Gerekirse örnek veya veri ile destek
Bu yapı, IB Extended Essay paragraflarının da iskeletidir. Bunu basit bir PEEL şemasıyla düşünebilirsiniz:
- Point: Ana cümle, argümanınız
- Evidence: Veri, deney sonucu, literatür bilgisi
- Explanation: Bu verinin soruyla nasıl ilişkili olduğunu açıklama
- Link: Sonraki noktaya mantıklı bağ
GCSE çalışırken, çözdüğünüz her uzun cevaptan sonra, metninizi bir kez daha yazıp:
- Gereksiz tekrarları çıkarın
- Bağlaçları güçlendirin
- Teknik terimleri netleştirin
Bu küçük yeniden yazma alıştırmaları, birkaç yıl sonra 4.000 kelimelik EE yazarken işinizi çok kolaylaştırır. Extended Essay’in tam yapısı için, IB Extended Essay: complete guide gibi kaynaklar size ayrıntılı bir çerçeve sunar.
Fen alanlarında EE yazmayı düşünüyorsanız, STEM alanında iyi bir IB Extended Essay nasıl yazılır? tarzı rehberler, deney temelli çalışmalar için özel ipuçları verir.
Veri analizi ve grafik okuma: Extended Essay için erken alıştırma
GCSE Combined Science sorularında sıkça tablo, grafik, diagram ve deney sonuçları görürsünüz. Bu sorularda istenen alt beceriler şunlardır:
- Eğilimleri fark etme (artış, azalış, sabit kalma)
- Aykırı değerleri tanıma
- Veriye bakarak basit çıkarımlar yapma
- Deneyin sınırlılıklarını ve geliştirme yollarını yazma
Ek bir egzersiz olarak, eski grafik sorularını alıp, sadece yorum cümleleri yazabilirsiniz. Örneğin:
- “Grafikte X arttıkça Y’nin azaldığı görülüyor.”
- “2. ölçüm noktası genel eğilime uymuyor, aykırı değer olabilir.”
Bu tür yazma denemeleri, IB’de IA ve EE bölümlerinde “Results and Analysis” kısmını daha hızlı ve tutarlı yazmanızı sağlar.
Kaynak kullanımı ve not alma alışkanlıkları: Araştırma kültürünü küçük adımlarla kurmak
IB döneminde, kaynakça yazmak, atıf yapmak ve güvenilir kaynak seçmek günlük işiniz olacak. Bunu GCSE yıllarında küçük alışkanlıklarla başlatabilirsiniz.
Öneriler:
- Her konu için kısa “özet sayfaları” hazırlayın.
- Çözdüğünüz sorularda yaptığınız hataları, nedenlerini ve doğru yaklaşımı yazdığınız bir “hata defteri” tutun.
- Kullandığınız her ek kaynak için küçük bir “kaynak izi” bırakın: tarih, site veya kitap adı, sayfa numarası gibi.
Bu küçük disiplin, Extended Essay yazarken atıf yapmayı doğal ve zahmetsiz hale getirir.
Günlük ve haftalık çalışma rutini: Sürdürülebilir bir bilim çalışma sistemi kurmak
Etkin tekrar tekniklerini bilmek kadar, bunları sürdürülebilir bir rutine yerleştirmek de önemlidir. GCSE ve sonrasında IB, kısa bir sprint değil, birkaç yıla yayılan uzun bir süreçtir. Bunu yorucu bir yarış olarak değil, düzenli ve sakin adımlarla sürdürülen bir çalışma dönemi olarak görmek daha sağlıklıdır.
Basit ama net bir yapı işinizi kolaylaştırır:
- Her gün kısa bilim çalışması
- Her hafta belirli konuları tamamlama
- Düzenli geçmiş kâğıt ve karma test çözümü
- Ara ara “tekrar günleri” ile eski konuları tazeleme
Uyku, beslenme, spor ve hobilerle denge kurmak, uzun vadede performansınızı yükseltir. IB yıllarında tempo artacağı için, bu dengeyi GCSE döneminde kurmak size önemli bir avantaj sağlar. Daha yoğun programlara geçerken profesyonel destek almak isterseniz, Online Özel Ders ve Grup Kursları size bire bir veya küçük grup içinde planlı çalışma imkanı sunar.
Günlük 30–60 dakika bilim çalışması: Küçük ama istikrarlı adımlar
Her gün 30–60 dakika ayırmak, haftada bir gün 4 saat çalışmaktan daha verimlidir. Örnek bir günlük akış şu şekilde olabilir:
- 10 dakika: Bir önceki günün konusuna hızlı göz atma
- 15–20 dakika: Aktif tekrar (flash kart, mini test, özet yazma)
- 20 dakika: Soru çözümü veya deney özet kartları hazırlama
Her gün mümkün olduğunca aynı saatte çalışmaya gayret edin. Beyniniz bu zamanı “bilim çalışma saati” olarak tanımaya başlar ve odaklanmanız kolaylaşır.
Kısa ve net seanslar, dikkatinizi diri tutar. Çok uzun ama dağınık çalışma bloklarından kaçının. Yorgun hissettiğinizde, 5 dakikalık kısa bir mola verip sonra devam etmek, verimi ciddi biçimde artırır.
Haftalık tekrar ve deneme günü: Bilgiyi bir üst seviyede birleştirmek
Haftada bir günü “bilim günü” olarak ayırmak iyi bir stratejidir. Bu günün içeriği şöyle olabilir:
- Biyoloji, kimya ve fizikten karışık soru çözümü
- Kısa bir mini deneme, süre tutarak çözme
- Hata analizi ve özet çıkarma
Bir “hata analizi dosyası” tutabilirsiniz. Her hata için:
- Konu başlığı
- Yapılan hata türü (yanlış formül, eksik açıklama, komut kelimeyi yanlış yorumlama gibi)
- Doğru yaklaşım
- Tekrar edeceğiniz tarih
bilgilerini yazın. Bu defteri IB yıllarında da aynı mantıkla kullanabilirsiniz; sadece soru seviyesi değişir.
Sonuç: Bugünkü küçük adımlar, yarının IB özgüveni
Toparlarsak, güçlü bir Combined Science ve IB başlangıcı için üç temel adım var: sınav yapısını bilerek planlı çalışmak, öğrenme bilimine dayalı tekrar yöntemlerini kullanmak ve bu süreçte disiplinlerarası düşünme, bilimsel yazma, veri analizi ve kaynak kullanımını bilinçli şekilde geliştirmek.
Bugün attığınız küçük ama düzenli adımlar, yarın IB Core ve Extended Essay sürecinde size gerçek bir özgüven kazandırır. Şimdi bir sayfa açın, kendi haftalık bilim çalışma planınızı yazın, bunu bir hafta boyunca uygulayın ve sonra küçük düzeltmelerle devam edin.
Kendi sistemini kuran öğrenci, hem GCSE Combined Science’ta hem de IB Diploma Programı’nda yolu daha net görür. Şimdi sıra sizde: planınızı yazıya dökün, uygulayın, gözden geçirin ve geliştirin.
